Europa między wojnami - klp.pl
Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Po zakończeniu krwawej I wojny światowej europejskie mocarstwa usiłowały zaprowadzić porządek na Starym Kontynencie. 28 czerwca 1919 roku, na zakończenie konferencji pokojowej w Paryżu, ustalono tekst traktatu wersalskiego. Największy wpływ na jego brzmienie mieli David Lloyd George – premier Wielkiej Brytanii, Georges Clemenceau – premier Francji (nazywany wówczas „Tygrysem” z powodu swojego ostrego języka), a także Thomas Woodrow Wilson – prezydent Stanów Zjednoczonych. Pomniejszą rolę na konferencji odegrał premier Włoch – Vittorio Orlando.

Traktat wersalski miał jedno główne zamierzenie – ograniczyć Niemcy. Uczyniono to na trzy sposoby. Po pierwsze narzucono na naszych zachodnich sąsiadów restrykcje terytorialne. Niemcy zostały zmuszone do oddania na rzecz Francji Alzacji, Lotaryngii i Zagłębia Saary (na piętnaście lat). Polsce musieli oddać Wielkopolskę i Pomorze Gdańskie (sam Gdańsk odzyskał status wolnego miasta, podobnie jak Kłajpeda). Niemcy pozbawiono również wszystkich zamorskich kolonii. Ponadto ludność zamieszkująca Górny Śląsk, Warmię, Mazury, Powiśle, północny Szlezwik, okręgi Eupen i Malmedy (w Belgii) oraz Zagłębie Saary miały w drodze plebiscytu same zadecydować, czy będą należały do Niemiec, czy też nie. Ostatecznie na mocy traktatu wersalskiego państwo to utraciło blisko 14% swojego terytorium sprzed wybuchu I wojny światowej i ponad 10% ludności w porównaniu ze stanem poprzedzającym to wydarzenie.

Po drugie, na Niemcy nałożono szereg restrykcji militarnych. Przede wszystkim ustalono, że armia niemiecka będzie liczyła maksymalnie sto tysięcy żołnierzy uzbrojonych w broń lekką. Dla tak wielkiego terytorialnie państwa oznaczało to praktycznie całkowity brak sił zbrojnych. Zwłaszcza, że traktat zabraniał Niemcom posiadania floty i lotnictwa. Zniesiono poza tym powszechny obowiązek służby wojskowej. Z Nadrenii uczyniono strefę zdemilitaryzowaną na okres co najmniej piętnastu lat.

Trzeci rodzaj sankcji miał charakter gospodarczy. Państwo niemieckie zostało zobowiązane do wypłacenia poszkodowanym przez nie innym państwom wysokich reparacji. Odszkodowania te ustalono na wysokość stu miliardów marek w złocie.

Podpisaniu traktatu wersalskiego towarzyszyły dwa wydarzenia – uchwalenie statutu Ligi Narodów, a także wprowadzenie w życie tzw. „małego traktatu wersalskiego”, który narzucał wszystkim sygnatariuszom obowiązek respektowania wszelkich praw mniejszości narodowych zamieszkujących ich państwa.

Liga Narodów powstała z inicjatywy Thomasa Woodrowa Wilsona, prezydenta Stanów Zjednoczonych. Celem tej organizacji międzynarodowej było zaprowadzenie i zapewnienie światowego pokoju i niedopuszczenie do wybuchu kolejnego konfliktu zbrojnego na skalę globalną. Chociaż USA wyszły z inicjatywą powołania Ligi, to nigdy nie ratyfikowały traktatu. Na początku swojego istnienia w skład Ligi Narodów wchodziły trzydzieści dwa państwa. Liczba członków wielokrotnie się zmieniała, ponieważ wstąpienie i wystąpienie ze struktur organizacji było dobrowolne. Siedzibą Ligi Narodów obrano szwajcarską Genewę, a jej urzędowymi językami były francuski i angielski.

Naczelnymi urzędami organizacji były Zgromadzenie Ogólne (coroczne sesje przedstawicieli wszystkich państw członkowskich) oraz Rada Ligi (w jej skład wchodzili tzw. członkowie stali: Wielka Brytania i Francja przez cały okres istnienia Ligi, a także Włochy do 1937 roku, Japonia do 1933 roku, Niemcy w latach 1926-1933 i ZSRR w latach 1934-1939). Poza tymi dwoma organami ważną rolę odgrywał również sekretariat, reprezentowany przez sekretarza generalnego. W odróżnieniu od poprzednich wymienionych urzędów, sekretariat pracował stale. Sekretarzami generalnymi Ligi Narodów byli: w latach 1919-1932 Anglik Erik Drummond, w latach 1933-1940 Francuz Joseph Avenol, w latach 1940-1946 Irlandczyk Sean Lester.

Do najgłośniejszych interwencji na rzecz pokoju podjętych przez Ligę Narodów należy wymienić: próbę rozstrzygnięcia sporu granicznego między Polską a Litwą (o Wilno), arbitraż w sporze granicznym pomiędzy Grecją, Albanią i Jugosławią, ostateczny podział Górnego Śląska, czy próbę rozwiązania konfliktu radziecko-fińskiego.

Lidze Narodów nie udało się wywiązać ze swojego podstawowego zadania, czyli zapewnienia światowego pokoju. Zamiast tego służyła ona bardziej jako środek zapewnienia dalszej supremacji polityczno-gospodarczej Anglii i Francji. Dlatego też została rozwiązana po zakończeniu II wojny światowej, a spuściznę po niej odziedziczyła Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ).

W Związku Radzieckim okres dwudziestolecia międzywojennego upłynął pod znakiem budowania państwa komunistycznego. Głównym instrumentem, który miał posłużyć władzom bolszewickim do realizacji tego celu okazała się być policja polityczna. W latach 1917-1946 zmieniała ona trzykrotnie swoją nazwę (w latach 1917-1922 utworzona przez Feliksa Dzierżyńskiego Wszechrosyjska Nadzwyczajna Komisja do Walki z Kontrrewolucją i Sabotażem, określana powszechnie jako „Czeka”; w latach 1922-1934 funkcjonował Państwowy Zarząd Publiczny, czyli GPU; a w okresie 1934-1946 Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych, czyli NKWD), lecz wciąż pozostawała bezwzględną, terrorystyczną siłą.

W 1918 roku władze państwowe nakazały rozwiązania wszelkich partii poza Rosyjską Partią Robotniczą, która to stała się jedyną siłą polityczną w państwie. Poza tym wprowadzono cenzurę prewencyjną, aby stłumić w zarodku wszelkie ruchy kontrrewolucyjne. W państwie panował wielki terror i strach. Masowe aresztowania i doraźne sądy stały na porządku dziennym. Bolszewicy dopuścili się mordu na rodzinie carskiej. Na mocy nowej konstytucji z lipca 1918 roku, wprowadzono oficjalnie dyktaturę proletariatu, której głównym hasłem stało się motto: „kto nie pracuje ten nie je”. Wszelcy właściciele ziemscy, fabrykanci, a nawet duchowni cerkiewni zostali pozbawienie całego majątku i wszelkich praw obywatelskich. Handel i przemysł uległy masowej nacjonalizacji. Państwo wprowadziło również system reglamentacji żywności, która wydawana była na kartki.

W marcu 1919 roku powstała III Międzynarodówka Komunistyczna. Jej głównym założeniem programowym było podporządkowanie wszystkich partii komunistycznych świata jednemu organowi – Kominternowi w Moskwie. Po porażce w wojnie polsko-bolszewickiej plany rozszerzenia komunizmu na cały świat poszły w odstawkę. Władze komunistyczne w latach 1921-1929 zamierzały zrealizować plan Nowej Ekonomicznej Polityki (NEP). W ramach tego programu przywrócono na terenie Rosji wolny handel, państwo zezwoliło też na własność prywatną w niektórych sektorach gospodarki. Przymus pracy i reglamentacja towarów zostały zniesione. Okres ten przyniósł ożywienie gospodarcze, a także unowocześnienie na ziemie rosyjskie.

1922 to rok bardzo istotny w historii świata, wtedy to właśnie powstał Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR). Państwem związkowym, składającym się z pozornie niepodległych i niezależnych republik, dowodziła Wszechzwiązkowa Komunistyczna Partia, na której czele po śmierci Włodzimierza Lenina w 1924 roku stanął Józef Stalin.

W 1934 roku Stalin ogłosił koniec budowy socjalizmu w ZSRR. Nie było to jednak państwo socjalistyczne. Stalin, który szybko okazał się być dyktatorem, sprawował swoje rządy jako I sekretarz za sprawą tajnej policji NKWD i terroru. W zupełności kontrolował on życie całego społeczeństwa. Był odpowiedzialny m.in. za czystki etniczne, eliminację jakiejkolwiek opozycji, tępienie religii i przejawów życia duchowego obywateli, a także wprowadził obozy pracy przymusowej i zasadę odpowiedzialności zbiorowej. Jednak to właśnie za jego rządów w latach 30. ZSRR stał się światową potęgą gospodarczą, polityczną i militarną, respektowaną przez największe państwa świata.

Z punktu widzenia gospodarki najważniejszym wydarzeniem dwudziestolecia międzywojennego był wielki kryzys gospodarczy. Rozpoczął się on 24 października 1929 roku (data ta przeszła do historii jako „czarny czwartek”) od krachu na nowojorskiej giełdzie Wall Street. Wydarzenie to spowodowało tak wielką panikę akcjonariuszy, że na sprzedaż wystawiono blisko siedemdziesiąt milionów akcji. Ponieważ gospodarka światowa już wtedy była bardzo powiązana, kryzysy natychmiast przeniósł się do Europy. Jeśli przyjrzymy się jego gospodarczym konsekwencjom (spadkowi produkcji, bezrobociu, bankructwu wielu przedsiębiorstw, upadkowi banków, zaprzestaniu udzielania kredytów, spadkowi dochodu narodowego niemal wszystkich państw), to jednak jego polityczne konsekwencje okazały się dużo straszniejsze.


strona:   - 1 -  - 2 - 

Polecasz ten artykuł?TAK NIEUdostępnij


  Dowiedz się więcej
1  „W małym dworku” - streszczenie
2  Herostrates - analiza i interpretacja
3  Czasopiśmiennictwo dwudziestolecia międzywojennego



Komentarze: Europa między wojnami

Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)
Imię:
Komentarz:
 





Streszczenia książek
Tagi: